Ierland, land van verhalen
‘How was the craic? The craic was mighty last night.’ Geen Ierser woord dan craic – dat je uitspreekt als ‘crack’ en lekker veel kan gebruiken. ‘That was some craic!’
De Cambridge Dictionary definieert het officieel als ‘enjoyable time spent with other people, especially when the conversation is entertaining and funny’ – aangename tijd die je doorbrengt met anderen, in het bijzonder als de conversatie onderhoudend en grappig is.
Craic, meestal gebruikt met het lidwoord (the craic) is moeilijk te vertalen. Misschien komt het Nederlandse ‘ambiance’ nog dichtst in de buurt. Craic wordt gebruikt om de goede sfeer en het plezier te beschrijven, het prettige gezelschap, de fijne babbel. Maar de vraag ‘what’s the craic?’ is ook gewoon: ‘Hoe gaat het?’ Of: ‘Wat gebeurt er?’
De oorsprong van het woord gaat terug tot het Midden-Engelse woord crak (nog zonder een tweede c). In Noord-Engeland en Schotland werd crack in de negentiende eeuw gebruikt als een synoniem voor ‘babbel’ of ‘conversatie’. Het woord migreerde naar Ierland en werd daar in de jaren zestig ‘ver-Ierst’ naar de Keltische spelling craic. Voor alle duidelijkheid: in het Iers was er voorheen nooit een woord als craic. Sommigen noemen het daarom ‘pseudo-Gaelic’, ‘fake Irish’ of ‘bogus Irish’.
Ter illustratie: het prettige liedje van Barney Rush ‘The Crack was Ninety in the Isle of Man’ (1960) gebruikt nog de Engelse spelling. Ook wanneer Christy Moore het in 1978 opnam was het nog ‘crack’. Maar toen The Dubliners dezelfde song in 2006 op een plaat zetten was het al het Ierse craic.
Craic heeft een succesvolle opgang gemaakt. De website irishcentral.com onderscheidt zelfs verschillende soorten craic. Je hebt good craic (een fijne avond, niks bijzonders); mighty craic (beter dan goed, maar nog niet wat het kan zijn); savage craic (we zijn er bijna, iedereen in topvorm, veel Guinness, veel grappen); deadly craic (beter dan dit wordt het niet) en tot slot: the craic was ninety (het absolute toppunt). Dat ‘ninety’ zou afkomstig zijn van de bekende song.
Toen Ierland in maart 2022, na een (in verhouding met de rest van Europa) strenge lockdown, zijn pubs en restaurants weer opende had de BBC het over de lang verwachte ‘return of the craic’. Opvallend ook: toen Colin Farrell in 2023 genomineerd werd voor een Oscar als beste mannelijke hoofdrolspeler voor The Banshees of Inisherin, zei hij in een interview op de Amerikaanse zender CBS ‘Heb ik een Oscar nodig? Neen. But is it a bit of craic? Yeah. Het is een momentje – en dan gaan we verder.’
Intussen zetten de Ierse toeristische diensten het woord in de markt alsof ze het zelf hebben uitgevonden. ‘Reis rond in Ierland en je gaat een hoop steden en dorpen vinden waar the craic is mighty’, aldus ireland.com. Dat valt in werkelijkheid soms behoorlijk tegen. Ierse dorpen en steden kunnen soms akelig triest en uitgestorven zijn. Zoals Ieren dan zeggen: dat is ‘minus craic’ of gewoon ‘no craic at all’.
Of zoals de stand-up comedian en presentator van The Late Late Show Patrick Kielty in september 2024 zei in een interview met The Irish Times: ‘Ik denk dat we er vrij goed in zijn om onszelf te feliciteren met how much craic we are.’
